The History of Ashia

The history of Ashia ...
Σχεδόν σε όλες τις πλευρές του χωριού, σε πολύ κοντινή ή κάπως πιο μακρινή απόσταση υπάρχουν λείψανα από παλαιούς οικισμούς, που δείχνουν την κατά καιρούς τοποθεσία του χωριού. Στα νότια υπάρχει η τοποθεσία "καταλύματα», όπου βρίσκονταν διάφορα πήλινα σπασμένα αντικείμενα, πηγάδια, σπηλιές, δείγμα τούτο ότι εκεί ήταν κάποιος παλαιός οικισμός. Η ονομασία, τα αντικείμενα και κάποιες παραδόσεις κάμνουν την εκδοχή αυτή πολύ λογική. Πολλοί παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού υποστήριζαν ότι σε παλαιότερα χρόνια το χωριό βρισκόταν στην τοποθεσία Μάνια (Μάνγκια). Προς το μέρος της Αγκαστίνας καταμεσίς στον κάμπο. Εκεί η γη είναι γόνιμη και υπήρχαν πολλά νερά. Δίπλα εκεί περνούσε ο δρόμος της Μεσαρκάς, που ένωνε Λευκωσία - Αμμόχωστο και τα χωριά της Μεσαορίας. Κάπου κοντά ενωνόταν ο ποταμός Γιαλιάς με τον Πεδιαίο. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν και κάποια ερείπια και πάλι κάποιες παραδόσεις. Τον καιρό της Φραγκοκρατίας υπήρχε εκεί μοναστήρι, με εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και με δώδεκα μοναχούς. Οι Τούρκοι κατάστρεψαν το μοναστήρι και το μετάτρεψαν σε αγρόκτημα. Το αγρόκτημα το δώρισε ο Λαλά - Μουσταφάς στο Ροματάν πασά που έμενε στην 'Ασκια». Επειδή όμως η περιοχή πλημμύριζε από το νερά του ποταμού κοι γινόταν λασπώδης, οι κάτοικοι της Μάνιας αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς την 'Ασσια, στα βόρεια του σημερινού χωριού. Διάφοροι γέροντες ανάφεραν: «Πάντα ακούαμε για μια γυναίκα που μπήκε μπροστά και μαζί με άλλους χωριανούς μας, χώρισαν τους δυο ποταμούς, έτσι που ο Γιαλιάς να περνά δίπλα από το χωριό μας». Η γυναίκα αυτή λέγεται πως ήταν η Κόμησσα Μαρία, που είχε μεγάλο αγρόκτημα, εκεί όπου σήμερα είναι το χωριό Στρογγυλός. Το γεγονός αυτό τοποθετείται τον καιρό της Τουρκοκρατίας. Ο ποταμός όμως εξακολουθούσε να τους δημιουργεί προβλήματα κι έτσι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς τα νότια, που ήταν πιο ψηλά, εκεί περίπου που σήμερα είναι η 'Ασσια. Η νέα τοποθεσία ήταν στην περιοχή Προδρόμου και Χανούθκια, στα βορειοδυτικά του χωριού. Στην τοποθεσία Προδρόμου βρέθηκαν θεμέλια, ίσως ναού, που οι πέτρες τους χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση της εκκλησίας Προδρόμου στην πάνω ενορία του χωριού. Για την ύπαρξη εκκλησίας σ' αυτή την περιοχή μιλούν και διάφορες διηγήσεις μεταξύ των γεροντότερων Ασσιωτών. Πολλοί έλεγαν ότι θυμούνταν που στην περιοχή αυτή γινόταν υπαίθρια θεία λειτουργία με κάποιες πολύ πρόχειρες διευθετήσεις. Ερείπια υπήρχαν και στην περιοχή Χανούθκια μαγαζιά,(καταστήματα) καθώς και μια μικρή πλιθαρόκτιστη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου στα βορειοανατολικά του χωριού. Η εκκλησούλα υπάρχει μέχρι σήμερα. Εκεί, όταν έσκαβαν για να πάρουν «χαβάρα» για επίστρωση των δρόμων, έβρισκαν σκελετούς ανθρώπων, γεγονός που μαρτυρά ότι θα βρισκόταν κάποιο νεκροταφείο. Επί πλέον στην περιοχή αυτή υπήρχαν τρεις λάκκοι: ο Λουρικός, στο δρόμο 'Ασσιας - Αγκαστίνας, ο Λάκκος της Καμάρας, στο δρόμο ''Ασσιας - Στρογγυλού και ένας άλλος. Από αυτούς πότιζαν οι βοσκοί και υδρευόταν όλο το χωριό, γιατί δεν υπήρχε άλλη προμήθεια πόσιμου νερού. Μια άλλη μαρτυρία ότι το χωριό βρισκόταν τότε σ' αυτή την περιοχή είναι η εκκλησία της Παναγίας. Είναι μια εκκλησία του 15ου αιώνα που έχει μεγάλη αρχαιολογική αξία, όπως αναφέρει και ο 'Αγγλος αρχαιολόγος Robert Gunnis. Οι τοίχοι της ήταν σκεπασμένοι με τοιχογραφίες, καλύφθηκαν όμως από τους χωρικούς κατά την επισκευή της. Διατηρείται στην εκκλησία σταυρός του 17ου αιώνα και διάφορες παλαιές εικόνες. Κάτι πολύ αξιοσημείωτο είναι η μαρτυρία για τις προσχώσεις του ποταμού Γιαλιά. Το δάπεδο της εκκλησίας είναι κάπου 15 πόδια κάτω από την επιφάνεια του διπλανού δρόμου, λέγεται μάλιστα ότι το δάπεδο ξαναστρώθηκε δυο φορές, όταν η εκκλησία γέμιζε λάσπη σε καιρούς πλημμυρών, από το διπλανό ποταμό. Από ένα σκάψιμο στ' αριστερά της εισόδου φαίνεται ότι η εκκλησία είναι παραχωμένη στο έδαφος σχεδόν στο μισό της ύψος. Η εκκλησία φαίνεται πως περισώθηκε, γιατί γύρω από την αυλή της υπάρχει ψηλό περιτοίχισμα. Από την επιφάνεια του δρόμου ως το δάπεδο της εκκλησίας κατεβαίνουμε κάπου 20 σκαλοπάτια. Η εκκλησία λειτουργόταν 4 φορές το χρόνο, τις 4 μέρες που γιορτάζει η Παναγία και γνώριζε μεγάλη κοσμοσυρροή. Την επισκέπτονταν όμως συχνά οι Ασσιώτες, γιατί δίπλα περνούσε ένας μεγάλος δρόμος προς τα χωράφια του κάμπου και γιατί στην αυλή της βρισκόταν το νεκροταφείο του χωριού, το παλαιό και δίπλα το καινούριο. Για την εκκλησία αυτή αναφέρει και ο Jeffery τα εξής στο βιβλίο του "Μνημεία της Κύπρου": Το χωριό το εξυπηρετούν δυο μεγάλες εκκλησιές του 19ου αιων. πολύ συνηθισμένου ρυθμού, ενώ σε μικρή απόσταση στα βόρεια βρίσκεται μια αρχαία δίκλιτη εκκλησία, αφιερωμένη στην Παναγία Θεοτόκου μέσα σ' ένα νεκροταφείο. Πάνω από την πύλη της εισόδου της αυλής της εκκλησίας υπάρχει μια ασπίδα που φέρει ένα θυρεό και σε μια πρόχειρη είσοδο υπάρχει μια πλάκα ενός ιδιώτη με Ελληνική επιγραφή. Αργότερα, όταν το χωριό μετακινήθηκε προς τα νότια, οι κάτοικοι έκτισαν κάπου στο κέντρο την εκκλησία του Προφήτη Ηλία. Με την κατάκτηση της Κύπρου οπό τους Τούρκους η εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμί. Οι παλαιότεροι κάτοικοι ανάφεραν ότι ο Ραματάν Πασάς - που κατάστρεψε το μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου της Μάνιας, που του το δώρισε ο Λαλά Μουσταφάς - διάλεξε την εκκλησία αυτή για να προσευχηθεί. Έκοψε με το σπαθί του μια γωνιά της εκκλησίας - της έκαμε τάχα περιτομή - και την ανακήρυξε σε τζαμί. Τις εικόνες τις πήραν κρυφά οι Χριστιανοί και τις φύλαξαν για τις νέες εκκλησίες τους αργότερα. Επειδή οι Τούρκοι κατοικούσαν στο κέντρο του χωριού, σ' αυτή την περιοχή ήταν το τζαμί, το χωριό χωρίστηκε σε δυο ενορίες, την πάνω, στα δυτικά και την κάτω, στ' ανατολικά. Λίγο μετά το μέσο του 19ου αιώνα (1861) έκτισαν και τις εκκλησίες τους, του Τιμίου Προδρόμου η πάνω και του Αγίου Γεωργίου, η κάτω ενορία. Οι εκκλησίες χτίστηκαν με εθελοντική εργασία των κατοίκων και λόγω της μεγάλης προθυμίας τους, σε απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα. Η μετακίνηση του χωριού προς τα νότια συνεχιζόταν ως τις μέρες μας. Προς τα νότια το υψόμετρο ήταν μεγαλύτερο, ενώ τα βόρεια πλημμύριζαν οπό τον ποταμό Γιαλιά κι ένα παραπόταμο, τον Κατουλιάρη. Από τα νότια - κάποτε λίγο έξω από το χωριό - περνούσε ο δρόμος Λευκωσίας - Αμμοχώστου, λίγο πιο πέρα ήταν το σχολείο του χωριού, ωραίο πετρόκτιστο κτίριο, με ιωνικούς κίονες, δίπλα οι κατοικίες των δασκάλων, πίσω το γήπεδο του Εθνικού 'Ασσιας και σ' όλη την έκταση του δρόμου ωραία, καινούρια σπίτια με όμορφους κήπους. Το χωριό όλο και πήγαινε προς τα νότια σ' όλη την έκταση του δρόμου, ενώ οι βόρειες γειτονιές όλο και ερήμωναν. Επειδή η εκκλησούλα του Αγίου Θεοδώρου, που ανάφερα πιο πριν, κινδύνευε να καταστραφεί κι είχε σχεδόν εγκαταλειφθεί, χτίστηκε στα νότια, σε ύψωμα, ωραία, καινούρια εκκλησία με εράνους συνεισφορές κι εργασία των χωριανών κι εγκαινιάστηκe από τον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.
[Ashia Home]

The history of Ashia ...

Σχεδόν σε όλες τις πλευρές του χωριού, σε πολύ κοντινή ή κάπως πιο μακρινή απόσταση υπάρχουν λείψανα από παλαιούς οικισμούς, που δείχνουν την κατά καιρούς τοποθεσία του χωριού. Στα νότια υπάρχει η τοποθεσία "καταλύματα», όπου βρίσκονταν διάφορα πήλινα σπασμένα αντικείμενα, πηγάδια, σπηλιές, δείγμα τούτο ότι εκεί ήταν κάποιος παλαιός οικισμός. Η ονομασία, τα αντικείμενα και κάποιες παραδόσεις κάμνουν την εκδοχή αυτή πολύ λογική. Πολλοί παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού υποστήριζαν ότι σε παλαιότερα χρόνια το χωριό βρισκόταν στην τοποθεσία Μάνια (Μάνγκια). Προς το μέρος της Αγκαστίνας καταμεσίς στον κάμπο. Εκεί η γη είναι γόνιμη και υπήρχαν πολλά νερά. Δίπλα εκεί περνούσε ο δρόμος της Μεσαρκάς, που ένωνε Λευκωσία - Αμμόχωστο και τα χωριά της Μεσαορίας. Κάπου κοντά ενωνόταν ο ποταμός Γιαλιάς με τον Πεδιαίο. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν και κάποια ερείπια και πάλι κάποιες παραδόσεις. Τον καιρό της Φραγκοκρατίας υπήρχε εκεί μοναστήρι, με εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και με δώδεκα μοναχούς. Οι Τούρκοι κατάστρεψαν το μοναστήρι και το μετάτρεψαν σε αγρόκτημα. Το αγρόκτημα το δώρισε ο Λαλά - Μουσταφάς στο Ροματάν πασά που έμενε στην 'Ασκια». Επειδή όμως η περιοχή πλημμύριζε από το νερά του ποταμού κοι γινόταν λασπώδης, οι κάτοικοι της Μάνιας αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς την 'Ασσια, στα βόρεια του σημερινού χωριού. Διάφοροι γέροντες ανάφεραν: «Πάντα ακούαμε για μια γυναίκα που μπήκε μπροστά και μαζί με άλλους χωριανούς μας, χώρισαν τους δυο ποταμούς, έτσι που ο Γιαλιάς να περνά δίπλα από το χωριό μας». Η γυναίκα αυτή λέγεται πως ήταν η Κόμησσα Μαρία, που είχε μεγάλο αγρόκτημα, εκεί όπου σήμερα είναι το χωριό Στρογγυλός. Το γεγονός αυτό τοποθετείται τον καιρό της Τουρκοκρατίας. Ο ποταμός όμως εξακολουθούσε να τους δημιουργεί προβλήματα κι έτσι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς τα νότια, που ήταν πιο ψηλά, εκεί περίπου που σήμερα είναι η 'Ασσια. Η νέα τοποθεσία ήταν στην περιοχή Προδρόμου και Χανούθκια, στα βορειοδυτικά του χωριού. Στην τοποθεσία Προδρόμου βρέθηκαν θεμέλια, ίσως ναού, που οι πέτρες τους χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση της εκκλησίας Προδρόμου στην πάνω ενορία του χωριού. Για την ύπαρξη εκκλησίας σ' αυτή την περιοχή μιλούν και διάφορες διηγήσεις μεταξύ των γεροντότερων Ασσιωτών. Πολλοί έλεγαν ότι θυμούνταν που στην περιοχή αυτή γινόταν υπαίθρια θεία λειτουργία με κάποιες πολύ πρόχειρες διευθετήσεις. Ερείπια υπήρχαν και στην περιοχή Χανούθκια μαγαζιά,(καταστήματα) καθώς και μια μικρή πλιθαρόκτιστη εκκλησία του Αγίου Θεοδώρου στα βορειοανατολικά του χωριού. Η εκκλησούλα υπάρχει μέχρι σήμερα. Εκεί, όταν έσκαβαν για να πάρουν «χαβάρα» για επίστρωση των δρόμων, έβρισκαν σκελετούς ανθρώπων, γεγονός που μαρτυρά ότι θα βρισκόταν κάποιο νεκροταφείο. Επί πλέον στην περιοχή αυτή υπήρχαν τρεις λάκκοι: ο Λουρικός, στο δρόμο 'Ασσιας - Αγκαστίνας, ο Λάκκος της Καμάρας, στο δρόμο ''Ασσιας - Στρογγυλού και ένας άλλος. Από αυτούς πότιζαν οι βοσκοί και υδρευόταν όλο το χωριό, γιατί δεν υπήρχε άλλη προμήθεια πόσιμου νερού. Μια άλλη μαρτυρία ότι το χωριό βρισκόταν τότε σ' αυτή την περιοχή είναι η εκκλησία της Παναγίας.

Είναι μια εκκλησία του 15ου αιώνα που έχει μεγάλη αρχαιολογική αξία, όπως αναφέρει και ο 'Αγγλος αρχαιολόγος Robert Gunnis. Οι τοίχοι της ήταν σκεπασμένοι με τοιχογραφίες, καλύφθηκαν όμως από τους χωρικούς κατά την επισκευή της. Διατηρείται στην εκκλησία σταυρός του 17ου αιώνα και διάφορες παλαιές εικόνες. Κάτι πολύ αξιοσημείωτο είναι η μαρτυρία για τις προσχώσεις του ποταμού Γιαλιά. Το δάπεδο της εκκλησίας είναι κάπου 15 πόδια κάτω από την επιφάνεια του διπλανού δρόμου, λέγεται μάλιστα ότι το δάπεδο ξαναστρώθηκε δυο φορές, όταν η εκκλησία γέμιζε λάσπη σε καιρούς πλημμυρών, από το διπλανό ποταμό. Από ένα σκάψιμο στ' αριστερά της εισόδου φαίνεται ότι η εκκλησία είναι παραχωμένη στο έδαφος σχεδόν στο μισό της ύψος. Η εκκλησία φαίνεται πως περισώθηκε, γιατί γύρω από την αυλή της υπάρχει ψηλό περιτοίχισμα. Από την επιφάνεια του δρόμου ως το δάπεδο της εκκλησίας κατεβαίνουμε κάπου 20 σκαλοπάτια. Η εκκλησία λειτουργόταν 4 φορές το χρόνο, τις 4 μέρες που γιορτάζει η Παναγία και γνώριζε μεγάλη κοσμοσυρροή. Την επισκέπτονταν όμως συχνά οι Ασσιώτες, γιατί δίπλα περνούσε ένας μεγάλος δρόμος προς τα χωράφια του κάμπου και γιατί στην αυλή της βρισκόταν το νεκροταφείο του χωριού, το παλαιό και δίπλα το καινούριο. Για την εκκλησία αυτή αναφέρει και ο Jeffery τα εξής στο βιβλίο του "Μνημεία της Κύπρου": Το χωριό το εξυπηρετούν δυο μεγάλες εκκλησιές του 19ου αιων. πολύ συνηθισμένου ρυθμού, ενώ σε μικρή απόσταση στα βόρεια βρίσκεται μια αρχαία δίκλιτη εκκλησία, αφιερωμένη στην Παναγία Θεοτόκου μέσα σ' ένα νεκροταφείο. Πάνω από την πύλη της εισόδου της αυλής της εκκλησίας υπάρχει μια ασπίδα που φέρει ένα θυρεό και σε μια πρόχειρη είσοδο υπάρχει μια πλάκα ενός ιδιώτη με Ελληνική επιγραφή. Αργότερα, όταν το χωριό μετακινήθηκε προς τα νότια, οι κάτοικοι έκτισαν κάπου στο κέντρο την εκκλησία του Προφήτη Ηλία. Με την κατάκτηση της Κύπρου οπό τους Τούρκους η εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμί. Οι παλαιότεροι κάτοικοι ανάφεραν ότι ο Ραματάν Πασάς - που κατάστρεψε το μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου της Μάνιας, που του το δώρισε ο Λαλά Μουσταφάς - διάλεξε την εκκλησία αυτή για να προσευχηθεί. Έκοψε με το σπαθί του μια γωνιά της εκκλησίας - της έκαμε τάχα περιτομή - και την ανακήρυξε σε τζαμί. Τις εικόνες τις πήραν κρυφά οι Χριστιανοί και τις φύλαξαν για τις νέες εκκλησίες τους αργότερα. Επειδή οι Τούρκοι κατοικούσαν στο κέντρο του χωριού, σ' αυτή την περιοχή ήταν το τζαμί, το χωριό χωρίστηκε σε δυο ενορίες, την πάνω, στα δυτικά και την κάτω, στ' ανατολικά. Λίγο μετά το μέσο του 19ου αιώνα (1861) έκτισαν και τις εκκλησίες τους, του Τιμίου Προδρόμου η πάνω και του Αγίου Γεωργίου, η κάτω ενορία. Οι εκκλησίες χτίστηκαν με εθελοντική εργασία των κατοίκων και λόγω της μεγάλης προθυμίας τους, σε απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα.

Η μετακίνηση του χωριού προς τα νότια συνεχιζόταν ως τις μέρες μας. Προς τα νότια το υψόμετρο ήταν μεγαλύτερο, ενώ τα βόρεια πλημμύριζαν οπό τον ποταμό Γιαλιά κι ένα παραπόταμο, τον Κατουλιάρη. Από τα νότια - κάποτε λίγο έξω από το χωριό - περνούσε ο δρόμος Λευκωσίας - Αμμοχώστου, λίγο πιο πέρα ήταν το σχολείο του χωριού, ωραίο πετρόκτιστο κτίριο, με ιωνικούς κίονες, δίπλα οι κατοικίες των δασκάλων, πίσω το γήπεδο του Εθνικού 'Ασσιας και σ' όλη την έκταση του δρόμου ωραία, καινούρια σπίτια με όμορφους κήπους.

Το χωριό όλο και πήγαινε προς τα νότια σ' όλη την έκταση του δρόμου, ενώ οι βόρειες γειτονιές όλο και ερήμωναν. Επειδή η εκκλησούλα του Αγίου Θεοδώρου, που ανάφερα πιο πριν, κινδύνευε να καταστραφεί κι είχε σχεδόν εγκαταλειφθεί, χτίστηκε στα νότια, σε ύψωμα, ωραία, καινούρια εκκλησία με εράνους συνεισφορές κι εργασία των χωριανών κι εγκαινιάστηκe από τον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

[Ashia Home]

Maintained by Constantinos Pitris, cpitris@hotmail.com